Eski bir efsaneye göre; uzaklarda bir mağarada şeytanın cisimleşmiş hali olan bir canavar yaşardı. 12 ağır zincirle bir kayaya zincirliydi. Her yıl yardımcısını dünyanın her yerine gönderir ve döndüğünde ona sorular sorardı.

- İnsanlar barış içinde yaşıyorlar mı?

- Çocuklar büyüklerine saygı gösteriyor mu?

Eğer insanlar kavga ediyor ve büyüklerine saygı göstermiyorsa şeytan neşelenirdi - bunlar onun insanlarıydılar - Ve

- Hala Paskalya yumurtaları yapıyorlar mı?  Diye sorar.

Yanıt evet ise çok öfkelenir, zincirleri daha da sıkılaşırken şeytani gücü azalırdı. İnanılır ki; insanlar barış içinde yaşayıp – büyüklerine saygı gösterip- Paskalya yumurtası yapmaya devam ettikçe şeytan kayaya zincirli olarak kalacaktır. İnsanlar yumurta boyamayı bırakırlarsa o serbest kalacak ve dünyayı şeytanın kuralları yönetecektir.

Yumurta doğanın en mükemmel ambalajıdır. Dünyadaki pek çok kültürde yumurta yaratılışın ana kaynağını temsil eder. Hristiyanlıktan önceki insanlar bahar festivallerinde güneşi karşılamak ve tarlaların verimi, nehirlerin, sürülerin ve sonuçta insanın ısınması ve güçlenmesi için güneşin doğuşuna yardım etmek amacıyla yumurta süslerlerdi. Eski insanlar henüz hiçbir şey yaratılmamışken sadece büyük kozmik bir yumurtanın var olduğuna inanırlardı. Bu yumurtayı pek çok verimlilik, güç ve hayat semboluyle süsleyerek tekrar yarattıklarında dünyanın canlı, güçlü ve iyilikle dolu olmasına yardım edeceklerini düşünürlerdi. Eski insanlar yaratılış gecesi bu yumurtanın patlayarak yaşayan her şeyin ortaya çıktığına inanırlardı. Bundan dolayı yumurta insanlığın en büyük gizeminin simgesi haline geldi. . Romalılar, Galyalılar, Çinliler, Mısırlılar ve Persler yumurtayı evrenin sembolu olarak benimsemiştir. Çok eski zamanlardan beri yumurta boyanarak elden ele geçmiş ve saygı görmüştür.

Pysanka veya Pysanky (rusçada kelime anlamı “çizmek”),  Paganlar zamanından bugüne baharda doğanın yeniden doğuşunu temsil eden ve bütün Slav halklarında yaygın olan süslenmiş yumurtadır. Çeşitli formlarda pysankalar güneşe tapınma törenlerinin bir objesi olarak, İsadan önce 3000-5000 yıllarında doğu Akdeniz halkları arasında da yaygındır. Neolitik çağın erken dönemlerinde Avrupa ve Anadolu’da yaşayan insanlar için yumurtanın önemli bir sembol olduğu görülmektedir.

Ukrayna folklorunda pysanka tılsımlı bir güce sahiptir. Birinden alınan yumurta sadece arkadaşlık ve saygıyı belirtmez aynı zamanda kötülüklerden de korur. Ukraynalıların ataları evde bulunan pysankanın iyi şans, bolluk ve sağlık getireceğine, yıldırım ve yangından koruyacağına inanırlardı. Pysankanın insan ve hayvanlar üzerinde iyileştirici gücü olduğu söylenirdi. İneklerin ve atların kolay doğum yapması, buzağı ve tayların sağlıklı olması ve bol süt verimi için yemliklerine pysanka konulurdu. Arıcılar her kovanı pysanka ile kutsar ve pysankayı ilk kovanın altında birkaç gün bekletirlerdi. Meraya ilk çıkan ineğe bir psanka ve söğüt dalı bağlamak da bir gelenekti. Yumurta verimini artırmak için de folluklara pysanky konurdu.

Yumurtanın sarısı onlara doğadaki en güçlü eleman olan güneşi hatırlatıyordu. Bir efsaneye göre kuşlar güneş tanrısının en sevdiği yaratıklardı çünkü cennette en yükseklerde onlar uçuyordu. Buna ek olarak yumurtanın, her sabah güneşi davet eden horozları da ürettiğine inanırlardı

 

Paganlar zamanında kötü ruhları uzak tutmak için binaların temeline yumurta gömülürdü; Romalı hamile kadınlar çocuklarının cinsiyetini öğrenmek için falcıya giderken yumurta taşırlardı; Fransız gelinler yeni evlerinin eşiğine bir yumurta koyar ve üzerinden geçerlerdi.

Pysanka sanatında Pagan geleneklerinin ve inanışlarının nerede bitip hristiyanlıkla ilgili anlamların nerede başladığını kesin olarak söylemek mümkün değildir. Gerçekte her ikisinin ince bir karışımı ortaya çıkmıştır. Pek çok eski desen ve motif hristiyanlar tarafından yeni anlamlar yüklenerek kabul edilmiştir.

Hristiyanlığın Ukrayna’ya girişiyle  yumurta bu yeni dindeki Paskalya ritüelinin en önemli parçası oldu ve Paskalya yumurtasının orijiniyle ilgili efsaneler çağlar boyunca nesilden nesile aktarıldı. Bunlardan en bilineni :

İsa çarmıha gerildiğinde yaralarından kanı damla damla akar, yere düşen bir damla kırmızı Paskalya yumurtasını oluşturur. Annesi Meryem dua ederek ve ağlayarak yanında durmaktadır. Meryemin gözyaşları bu kırmızı yumurtaya damlayarak ince desenler oluşturur. Bunu diğer yumurtalar izler. Meryem bütün yumurtaları bir mendile toplayarak, oğlunun cenazesi için izin almak üzere Pontius Pilate’e doğru yola çıkar. Yol boyunca rastladığı her çocuğa barış içinde bir yaşamın sürmelerini öğütleyerek bir yumurta verir. Pilate sarayına vardığında Meryem bayılır ve mendilindeki yumurtalar yuvarlanarak dünyanın her yerine dağılır. O günden beri dünyanın her yerinde insanlar Paskalya zamanı yumurtaları süsleyerek sevgi ve barış simgesi olarak birbirlerine verirler.

Eski Polonya efsaneleri folklor ve hristiyan inanışlarıyla harmanlanmıştır ve yumurta paskalya kutlamalarıyla ilişkilendirilmiştir. Bir efsane Meryemle ilgilidir. Denir ki; Meryem hristiyan askerlere birer yumurta vermiştir ve daha merhametli olmaları için ağlayarak onlara yalvarmıştır. Yumurtaya damlayan Meryemin gözyaşları parlak renkli noktalar oluşturmuştur.

Bir başka Polonya efsanesine göre; Meryem İsa’nın bedenini kutsamak için mezarına gider. Yemek olarak sunmak üzere yanında bir sepet yumurta götürür. Mezara varıp yumurtaların üzerini açtığında beyaz kabuklar mucizevi bir şekilde gökkuşağının renklerini alır.

Pagan inanç sistemlerinde neden yumurta en önemli unsurlardan biri olmuştur? Bunu tahmin etmek zor değil. Yumurta doğumun simgesi, hayatın kaynağı olarak görülüyordu.  Yumurtanın yeni bir hayat yaratma gücü paganlar arasında mucizevi bir olay olarak görülüyor ve bu durum yumurtayı onların çok sayıdaki ritüelleriyle birleştiriyordu.

Ukrayna Paskalya yumurtalarının çok sayıda sembolizmi vardır; yumurtanın kendi sembolizmi, desenin sembolizmi, rengin sembolizmi. Yumurtaların üzerindeki desen ve semboller değişmedi ama yorumları değişti. Paskalya yumurtalarının en eski ve en önemli sembollerinden biri güneştir. Basitçe ışınları olan veya olmayan bir daire ile temsil edilir. Ukraynadaki çeşitli dinlerdeki yumurtalarda eskiden güneşi temsil eden sekiz kenarlı bir yıldız da görülür.

Gamalı haç (swastica) – kırık haç veya ördek boynu diye de bilinir- Paganizmde güneşi simgelerdi. Bu yumurtaların aynı zamanda insanları kötü şanstan, hastalıktan ve Şeytanın gözünden koruyan güçlü bir tılsım olduğuna inanılırdı. Bu güçlü yumurtalar sadece bireyleri değil insan ırkını da korurdu.

Paskalya yumurtası boyayan kadınlar doğanın, çiçeklerin, ağaçların, meyvelerin, yaprakların ve tüm bitkilerin incelikle biçimlenmesinden esinlenerek çizerler. Böyle desenler kıştan sonra doğanın yeniden doğuşunu sembolize eder ve aynı zamanda bitki desenli yumurtalar bereketin garantisidir. En popular floral desen hayat ağacını temsil eden vazo içinde bitkidir. Kiraz, kadın güzelliğinin simgesidir ve mutluluk ve sevgi getireceğine inanılır.  Ukrayna’nın dağlık Hutsul bölgesinde yaşayan insanların yumurtalarında sık sık gençlik ve sonsuz hayatın simgesi olan köknar ağacı dalları görülür. Üzüm, kardeşlik, iyi niyet uzun ömürlü ve sadık aşkı temsil eder. Elma veya erik motifli paskalya yumurtasının ise bilgi ve sağlık getireceğine inanılır. Yumurtalarda betimlenen çiçekler arasında güller, ayçiçekleri, laleler, mine ve vadi zambakları vardır. Bunların doğanın tomurcuklanmasına ve iyi gelişmesine yardım edeceği umulur.

Hayvan motifleri bitki motifleri kadar populer değilse de yine de yumurtalarda rastlanır, özellikle Karpat dağları insanlarında. Böyle sembollerin çift fonksiyonu vardır: Çizilen figürlerdeki hayvanların, sağlık ve güçlülük gibi en iyi karakteristiklerinin yumurta sahibine bağışlanacağına; diğer taraftan hayvanların uzun ve verimli bir hayat vereceğine inanılır.

Geyik, koç, at, balık ve kuş figürleri çizilir. Bazen kadınlar, ördek boynu, tavşan kulağı, koç boynuzu, kurt dişleri, ayı pençesi ve boğa gözleri gibi hayvanın sadece bir parçasını basitçe çizerler.

Güç ve dayanıklılığı temsil eden atlar populer figürlerdir.  Benzer şekilde geyik desenleri de yaygındır, başarı ve uzun hayatı simgeler. Baharın habercisi olarak değerlendirilen kuşlar yumurta motiflerinde çok kullanılır.  Hatta böcekler bile Ukrayna Paskalya yumurtalarında yerlerini almıştır. Örümcek azim, sabır ve artistik yeteneği simgeler. Kelebekler ruhun sonsuz mutluluk içindeki yolculuğu gibi uçarı bir çocukluğun sembolüdür.

En populer yumurta desenleri geometrik figürlerdir. Yumurta çoğunlukla düz çizgilerle karelere, üçgenlere ve diğer şekillere bölünür. Bu şekiller diğer desenlerle doldurulur.

Geometrik desenlerin ilginç bir adaptasyonu “40 üçgen” adı verilen desendir. 40 üçgenin anakonusu insanların tüm hayatı özellikle hayattaki 40 görev ve sihirli sayı 3 ile yakından bağlantılıdır. Hristiyan yorumunda Paskalyadan önceki 40 günlük perhizi, İsa’nın 40 günlük orucunu, 40 şehit ve 40 şehitin başında bekleyen 40 kuşu ifade eder.

Diğer populer geometrik desenler merdiven (insanın mutluluk arayışını simgeler, elek (iyi ve kötünün ayrımını simgeler), sepet (annelik ve bilgi), bir yol şeklinde çift çizgi (sonsuzluk simgesi) dir. “Kıvrım” (kıvrılarak akan nehir) adı verilen sonsuz çizgi motifi de en çok kullanılan yumurta desenlerindendir. Bu desenin popularitesi onunla ilgili soylenceye dayanır. Bir paskalya yumurtasındaki kıvrım deseninin başlangıcı ve sonu yoktur, böylece bir eve giren ve yumurtaya konan kötü ruh sonsuza kadar orada kapana kısılır ve başka yerlere gidemez.

Pek çok Pagan sembolü Hristiyanlığa adapte olmuştur. Onceleri yıldızları simgeleyen noktalar ve baharı simgeleyen guguk kuşu yumurtaları Meryem’in gözyaşlarının simgesi haline geldiler. Balık başlangıçta sağlığı simgelerken sonradan İsa’nın simgesi oldu. Haç Paganlarda dünyanın 4 yönünü temsil ederken, şimdi toprak, hava, ateş üçlüsüne veya kutsal üçlemeye (baba, oğul, kutsal ruh) dönüştü.

Ukrayna’nın en eski desenlerinden olan Beregynia Ana’dan bahsetmeden geçemeyiz. Yaşamın, bereketin ve canlı olan her şeyin annesi sayılır (bizdeki toprak ana kavramı gibi). Paskalya yumurtalarında genellikle kollarını yukarıya kaldırmış bir kadın olarak betimlenir.

Paskalya yumurtalarının sadece desenlerinin değil, renklerinin de farklı anlamları vardır. Ukrayna’nın her bölgesinde farklı renk kombinasyonları kullanılır. Ukraynalıların Pagan ataları yumurtada ne kadar çok renk olursa sihirli gücünün o kadar artacağına ve sahibine daha çok şans getireceğine inanırlardı.

Pysanka, her birinin sembolik anlamı olan mükemmel bir kişisel hediyedir.  Ukrayna’da bazı insanlar için özel desenler, motifler ve renkler kullanılır. Örneğin; çocuklara veya gençlere verilen pysankilerde genç hayvan ve bitki motifleriyle güneşi temsil eden parlak alanlar bulunur. Aile reisi veya evin hanımına çitçilikle ilgili görevleri simgelemek üzere, 40 üçgen gibi hayattaki 40 görevi anlatan pysankyler verilir. Sürekli hayat çizgisini anlatan kıvrılarak akan nehir ve ayçiçeği motifleri de diğer populer desenlerdir. Yaşlılar için ise, hayat kuşağını gösteren koyu renkli alanlar, yuvarlak bantlar ve ölümden sonra yaşamı simgeleyen cennet kapısı motifleri kullanılır. Bu motifler aynı zamanda ataların mezarlarında da yer alır. Bir çocuk mezarındaki beyaz renkli pysanky ise onun gençliğini ve saflığını simgeler. Tılsım inanışına ek olarak, genç yaşlı bütün Ukrayna’lılar, Paskalya tatilinin ilk iki gününde üstlerinde bir pysanka taşırlar. Hala uygulanan bir gelenek de Paskalya sabahı içine bir psanky atılmış su ile yıkanmaktır. Kutsanmış pysanky kabukları çatıya atılırsa iyi şans getirir.

En ünlü süslenmiş Paskalya yumurtaları tanınmış kuyumcu Peter Carl Faberge tarafından yapılmıştır. 1883 ‘te Rus Çarı Alexander, eşi çariçe Marie için özel bir Paskalya hediyesi yapmak üzere Faberge’yi görevlendirdi. İlk Faberge yumurtası iç içe 2 yumurta şeklindeydi. Beyaz mine ve platinden yapılan dış kabuk açıldığında daha küçük altın yumurta ortaya çıkıyordu. Küçük yumurta açıldığında ise altın bir civciv ve imparatorluk tacının bir benzeri görülüyordu. Bu özel yumurta Çariçe tarafından çok beğenildi ve Çar, Faberge firmasına her Paskalya için benzer yumurtalar ısmarladı. Sonraki yıllarda Alexander'ın oğlu Nicholas II de bu geleneği sürdürdü. Bu şekilde toplam 57 yumurta yapıldı.

Ritüeller

Yumurta süsleme sanatı kutsal ve törensel bir görevdi. Pysankanın gücüne olan inançlar çok güçlüydü ve işe başlamadan önce özel dualar edilirdi. Bu dualar, yumurtanın verileceği kişiye mutluluk, neşe ve iyi şans getireceğinin, onu kötülüklerden koruyacağının garantisiydi. Pysankaya hristiyanlıktaki haçın benzeri bir anlam yüklenmişti.

Genellikle taze tavuk yumurtası kullanılmakla beraber, turna, kaz veya ördek yumurtaları da 19.yy dan önce kullanılıyordu. Çizim esnasında canlı alev kullanmak esastı, bunun yumurtaya hayat kaynağı güneşin tılsımını katacağına inanılıyordu. Çizimdeki bir başka sihirli bileşen ise temiz balmumuydu. Bu da yine güneşe tapınmayla ilgiliydi. Balmumu baldan yapılır, bal çiçeklerden toplanır, çiçekler ise güneşle büyür. Eski inanışa göre bazı ruhlar çiçek olarak doğarken, bazıları da öldükten sonra çiçeğe dönüşür.

Evin hanımı pysanky yapmak için akşamın sessiz ve geç saatlerini tercih eder. Uygun ruh halini yakalamak için, tartışma, kavga ve günahlardan uzak bir “kutsal” gün geçirir. Her sanatçı yaptıklarını paskalyaya kadar gizli tutar, bu nedenle yalnız veya sadece yakın aile bireylerinin yardımıyla çalışır. Mutlak sessizlik gereklidir ve genellikle yaşlılar ve çocuklar uyuduktan sonra yapılır.Bu sessiz saatlerde, her sanatçı, pysankanın sembolizmini oluşturan özel ton, atmosfer ve ruh katmaya çalışır. Pysankanın çizimi ve boyanması tamamlanınca fırınlanır. Bu sadece balmumunu eritmek için değil, aynı zamanda hayat kaynağı güneşin gücüyle doldurmak ve pysankayı saflaştırmak içindir.

Semboller

 Geometrik şekiller

Daireler: Korunma, sonsuz hayat, bütünlük, güneş ve hayat döngüsü

Üçgenler: Hava, ateş ve su elementleri veya sadece ateş. Üçlemeler, güneş, ay ve yıldızlar.

Güneş: Hayat kaynağı, Tanrının bütün sarıcı, kucaklayıcı ozellikleri, özellikle güneş tanrı olarak kabul ediliyorsa. Ateş ve sıcaklık, büyüleyici, başarı, iyi şans. Güneş en eski ve önemli semboldür.

Tripod: Erkek, kadın, çocuk. Doğum, hayat ve ölüm.

Yıldızlar ve güller: Saflığın en populer sembolu, hayat, ışık kaynağı, tanrının gözü, tanrısal insan sevgisi. Aynı zamanda başarı, bilgi, güzellik, zerafet ve mükemmellik.

Noktalar: Genellikle yıldızları veya Meryem’in gözyaşlarını temsil eder.Güneşi de temsil edebilirler.

Kıvrımlar: Koruma.

Spiraller: Hayatın ve ölümün gizemi, tanrısallık ve ölümsüzlük.

Haçlar: Her zaman olmasa da kolları eşit uzunlukta haçlardır. Dört yönü, insanın 4 çağını, 4 elementi, yeniden doğuş ve sonsuz hayatı temsil eder.

Tarımsal semboller

Elek: İyiyi kötüden ayırıcı.

Ağ ve sepetler: Bilgi ve annelik içerir, hayat ve yetenek verir.

Merdiven: Araştırma, sıradan şeylerin üzerine çıkma, cennete yükselme.

Tarak: her şeyi yerli yerine koyar.

Tırmık: İyi bir hasat.

Bitkiler:

Ağaçlar: Güçlülük, yenilenme, yaratılış, organik birlik, büyüme, sonsuz hayat.

Yapraklar: Ölümsüzlük, sonsuz veya saf sevgi, güçlülük, dayanıklılık.

Çiçekler: Güzellik, çocuklar, bilgelik ve zerafetin dişi prensipleri.

Meyveler: Devamlılık, iyi arkadaşlık, güçlü ve soylu aşk, tanrı aşkı.

Ayçiçeği: Annelik, hayat, tanrı aşkı.

Buğday: Bereketli hasat.

Sonsuzluk çizgileri: Yumurtayı bölen elemanlardan kıvrımlar uyum, hareket, sonsuzluk, ölümsüzlük. Dalgalar bolluk, yağmur. Çizgi ve şeritler hayat çizgisi veya sonsuzluk.

Hayvanlar:

Erkek geyik: Liderlik, zafer,sevinç, erkeklik.

At: Refah, başarı, dayanıklılık, hız ve güneşin hareketi.

Koç: Liderlik, güç, saygınlık, azim. Koç boynuzu güçlü liderlik saygınlık ve azimi simgeler.

Boynuzlar: Hareketlilik, bilgelik, sorunları aşma ve erkeklik ve liderlik anlamlarına gelir.

Ayı pençesi: Koruyucu bir ruh, korkusuzluk, bilgelik, güçlülük, dayanıklılık, baharın gelişi.

Kuşlar: Bütün türler güneşin, cennetin, kötü ruhları uzaklaştırmanın, dileklerin gerçekleşmesinin, bereketin habercisidir. Yaklaşan baharın, güneşin ve cennetin habercisi olan kanatlılar eternal hayat döngüsünde cisimleşmeyi simgeleyen yumurtanın taşıyıcısı oldukları için Ukrayna’da özel bir saygı kazanmışlardır. Baharın gelişini çabuklaştırdıklarına ve kötü ruhları uzaklaştıran bir tılsıma sahip olduklarına inanılır.  Kuşların cennetle yakınlığından dolayı, bir ev yapılırken, evin sağlığı ve mutluluğunu sağlamak için temellerine kuş resmi yapılırdı. 

Kuş parçaları: (gözler, ayaklar, gaga, ibik, tüyler) Kuşun bütünüyle aynı anlamları taşır.

Horoz: İyi şans, erkeklik, güneşin doğuşu.

Tavuk: Verimlilik. Tavuk ayağı gençleri korur ve yol gösterir.

Kaz ayağı: Ruhun semboludur.

Kelebekler: Ruhun yükselmesi, çocukluğun neşe ve uçarılığı.

Örümcek: Sabır, sanatkarlık, çalışkanlık, iyileşme ve iyi şans.

Balık: Bolluk, özveri, yenilenme.

Nebozvid — Evren

Bu desen doğadaki en yüksek güçlerin somut örneğidir. Bu pysanka insanın evrenin gizlerine duyduğu merakı anlatır ve en önemli pysanky deseni olan solar semboller ile birleştirir.

Vesna — Baharın çağrısı

Bu büyük gruptaki desenler ümidi ve baharın çabuk ve sağlıkla gelişini simgeler. Çiçek motifleri belirgindir. Bazı hayvan figürleri de görülebilir.

Bohynja-Berehynja — Büyük tanrıça

Doğumun ve yenilenmenin kaynağı olan dişi prensibe saygı olarak çizilen paralel bir desen grubudur.

5.-6. yüztıllarda inanılan Bohynja-Berehynja anaerkilliğin semboludur. Bu sembol yaygın olarak nakışlarda, dokumalarda , kilimlerde ve ağaç işlemelerinde de görülür. Bu sembol Mısır (İsis), Babil (Istar), Yunan (Hera), Thracian (Semele) and Scythian (Tahiti) kültürlerinde de yaygındır

Vorota — Cennetin kapısı

Hristiyan inanışlarına adapte edilen bir diğer desendir. 

Ukrayna yumurtalarında renk sembolizmi

Beyaz: Saflık, doğum, el değmemişlik, cehalet.

Sarı: Gençlik, ışık, saflık, mutluluk ve bilgelik.

Kırmızı: istek, sevgi ve tutku anlamında çok yaygın kullanılan bir renktir.

Turuncu: Dayanıklılık, güç.

Yeşil: Yenilenme, tazelik, ümit, ölüme karşı hayatın zaferi.

Kahverengi: Yeryüzü.

Mavi: Gökyüzü, havayla gelen sağlık.

Mor: Sabır, güven, güç.

Siyah: Hatıra, sonsuzluk, tutarlılık, ölüm. Siyah-beyaz kombinasyonu kötü rehtan korunma ve ölüye saygıyı simgeler. Siyah ve kırmızı tutkudan ortaya çıkan bilinçsizlik.

EN ÇOK KULLANILAN SEMBOLLER